‘Nieuwe ogen’ dankzij donoren
Dinsdag 3 september 2024
De Universiteitskliniek voor Oogheelkunde van het Maastricht UMC+ voert jaarlijks zo’n 150 hoornvliestransplantaties uit. ‘Wij zijn hierin gespecialiseerd en doen onderzoek om behandelopties verder te verbeteren’, zegt oogarts dr. Mor Dickman. Recent hielp hij met succes de 71-jarige Wammes Bos.
Wammes heeft de ziekte van Fuchs. Dit is een oogaandoening waarbij het aantal cellen in de binnenste laag van het hoornvlies afneemt. Wammes: ‘Aan beide ogen had ik bijna min negen. Ik zag steeds slechter en een bril kon niet veel meer corrigeren. Gelukkig kon de oogarts de binnenste laag vervangen. Mijn broer heeft de ziekte ook en kreeg twee compleet nieuwe hoornvliezen, wat een stuk ingrijpender is. Je ziet bij hem nog een paar kleine hechtingen in het oog. Die heb ik niet.’
Enorme vooruitgang
De ingreep betekent voor veel mensen een enorme vooruitgang. Wammes: ‘Ik zeg altijd dat ik nieuwe ogen heb! Met dank aan twee donoren, die ik erg dankbaar ben, is mijn zicht enorm vooruitgegaan. Kleuren zijn veel helderder. En doordat er ook een staaroperatie aan vast zat – staar kan tegelijkertijd worden verholpen – is die min negen veranderd naar bijna nul. Ik kan nu praktisch zonder bril door het leven.’
Mor legt uit dat de ingreep onder lokale verdoving plaatsvond. ‘Omdat er geen hechtingen in het oog nodig zijn, verloopt de genezing sneller. Na een paar weken hebben de meeste mensen goed zicht en na 3 maanden is dat uitstekend. Minder dan 5 procent van de nieuwe hoornvlieslagen wordt in de eerste 5 jaar afgestoten.’ Om afstoting te voorkomen, krijgt elk oog van Wammes dagelijks voor het slapengaan een oogdruppel en moet hij jaarlijks in het ziekenhuis op controle komen.
Ziekte van Fuchs en keratoconus
De ziekte van Fuchs is de meest voorkomende aanleiding voor een hoornvliestransplantatie, met een gemiddelde leeftijd van patiënten van 70 jaar. Een donorhoornvlies kan veel jaren meegaan. Daarnaast komen mensen met keratoconus in aanmerking voor een operatie. Mor: ‘Dat zijn vaak jongere mensen, bij wie de buitenste laag van het hoornvlies is aangedaan. Tot 20 jaar geleden was de enige oplossing een volledige hoornvliestransplantatie. Tegenwoordig kunnen we alleen de buitenste laag vervangen. Maar dankzij onderzoek weten we nu ook dat als je er op tijd bij bent, je met een combinatie van vitamine B12-druppels en bestraling met uv-licht een transplantatie kunt voorkomen. Dat noemen we crosslinking. Door het afwijkende en vervormde hoornvlies ontstaat vervormd en verminderd zien. Zodra je merkt dat je zicht vervormt, doe je er goed aan om naar de oogarts te gaan.’
Hoog niveau
Mor: ‘We zijn hier in Maastricht gespecialiseerd in het hele spectrum van hoornvliesbehandelingen op hoog niveau. Mede door de samenwerking met tal van specialismes – van dermatologen tot reumatologen en klinische genetici – én ons wetenschappelijk onderzoek en onderwijs lopen we voorop.’
De Universiteitskliniek voor Oogheelkunde van het Maastricht UMC+ is in Nederland niet de enige kliniek die hoornvliestransplantaties uitvoert. Een overzicht van hoornvliescentra in Nederland en Vlaanderen staat op de website van de Hoornvlies Patiënten Vereniging.
Donatie van hoornvlies
‘Het grootste voordeel van het doneren van hoornvlies is dat het in heel veel gevallen tot 86-jarige leeftijd gewoon kan’, vertelt Gwen Vliegen, donatiecoördinator van Maastricht UMC+.
‘Ook bij bepaalde vormen van kanker, waardoor je je organen en enkele weefsels niet meer kunt doneren na overlijden, kan dat met het hoornvlies wel.’ Heeft er in het verleden een staaroperatie plaatsgevonden of is er sprake van bijvoorbeeld dementie, dan is donatie niet mogelijk. ‘Zo zijn er nog enkele contra-indicaties, maar in heel veel gevallen komt men wel in aanmerking voor donatie van het hoornvlies.’
‘Voor donatie van het hoornvlies wordt het hele oog uitgenomen, maar daar zie je in principe niets van als de overledene is opgebaard. Er worden namelijk protheses achtergelaten, waarna de oogleden worden gesloten, zoals dat ook zonder donatie van oogweefsel gebeurt in een mortuarium.’ Als familieleden dat willen, kunnen ze op de hoogte worden gebracht of het gedoneerde weefsel ‘geschikt is bevonden’ en of het is getransplanteerd.
Hoewel hoornvlies het meest gedoneerde weefsel is, is er nog altijd een wachtlijst. Tegenwoordig is iedereen in Nederland orgaan en weefseldonor, tenzij bij het Donorregister bezwaar is aangetekend. ‘Maar de familie heeft altijd het laatste woord hierin’, zegt Gwen. ‘Iedereen moet zich er goed bij voelen; de nabestaanden moeten ook goed verder kunnen.’
Bron: Maastricht UMC+
